ANTİKA GÜMÜŞLERDEKİ DAMGALAR NASIL OKUNUR?

İngiliz ve Avrupa Gümüş Damgaları Nasıl Okunur?

Batı antika gümüşlerinde standart bir "Hallmark Grubu" bulunur. Genellikle objenin arkasında veya tabanında yan yana basılmış 4 ya da 5 farklı küçük sembolden oluşur. Soldan sağa sırayla şu şekilde okunurlar:

• Saflık (Ayar) Damgası: Metalin gümüş oranını garanti eder. Örneğin, yürüyen bir aslan (Lion Passant) görüyorsanız, bu ürünün 925 ayar som gümüş (Sterling Silver) olduğunu anlarsınız. Kıta Avrupası'nda ise doğrudan 800, 830, 900 gibi rakamlar veya Fransa'daki gibi Minerva başı sembolü tercih edilir.
• Şehir (Darphane) Damgası: Objeden objeye değişen coğrafi işaretlerdir. Örneğin; bir çapa sembolü Birmingham'ı, leopar başı Londra'yı, taç Sheffield'ı simgeler.
• Tarih Harfi (Date Letter): Saatin veya gümüşün tam üretim yılını belirten, özel yazı tiplerinde (gotik, italik) basılmış tek bir harftir. Her yıl bir harfe denk gelir ve harfin etrafındaki kalkanın şekli dönemini ele verir.
• Usta / Üretici Damgası (Maker's Mark): Genellikle üreticinin baş harflerinden oluşan (örneğin "W.S" veya "T.B") koruyucu bir geometrik şekil içine alınmış damgadır.

Osmanlı Gümüş Damgaları Nasıl Okunur?

Osmanlı dönemine ait gümüş eşyaların (zarflar, buhurdanlar, tepsiler) üzerindeki işaretler Batı dünyasından tamamen farklıdır ve çözülmesi daha fazla uzmanlık gerektirir. Gerçek bir Osmanlı gümüşünü tanımlamak için nesne üzerinde 3 temel damga aranır:

1. Sultanın Tuğrası: En kritik damgadır. Gümüşün üretildiği dönemin padişahına ait resmi imzadır. Tuğranın biçimi, kıvrımları ve hat detayları incelenerek eserin hangi padişah (örn. II. Abdülhamid, Sultan Reşad) dönemine ait olduğu tespit edilir.
2. Sah Damgası: Tuğranın hemen yanına veya üzerine basılan, Arapça "sahh" (doğru, onaylanmış) kelimesinin hattat tarzı yazımıdır. Bu damga, devletin o gümüşün ayarını kontrol edip onayladığı anlamına gelir.
3. Çeşni Damgası (Ayar Notu): Osmanlı'da gümüş kalitesini belirten kontrol damgasıdır. Genellikle küçük bir dikdörtgen veya oval içinde yer alan bu ibare, saray darphanesinin gümüş standartlarının korunduğunu gösterir. Bazı nadir parçalarda üretim yeri olan şehir isimleri (örn. Van, İzmir) veya ustaların imzaları da kazınmıştır.              
4. Sahte Damgaları ve Kaplamaları Ayırt Etme İpuçları

   Antika gümüş parçaları incelerken sahte veya değersiz ürünleri ayırt etmek için şu noktalara dikkat etmelisiniz:

   • "EPNS" veya "Copper" İbareleri: Eğer damgaların arasında küçük harflerle EPNS (Electroplated Nickel Silver) veya EPBM yazıyorsa, o ürün antika som gümüş değil, üzeri gümüş kaplanmış adi bir metaldir.
   • Yıpranma ve Aşınma Düzeni: Gerçek antika damgalar yüz yıllar içinde doğal olarak hafifçe aşınır. Eğer bir objenin damgası aşırı keskin, pürüzsüz ve kimyasal olarak eskitilmiş gibi duruyorsa, yakın dönemde vurulmuş sahte bir damga olma ihtimali yüksektir.
   • Çözünürlük ve Fotoğraflama: Şüphelendiğiniz bir damgayı okumaya çalışırken, yansımayı azaltacak bir açıdan lüp (büyüteç) ile bakmalı veya makro modda yakın plan fotoğraflar çekerek hatları incelemelisiniz.